Zgłoś Twoje dziecko do konkursu "Ruszaj z przedszkolakiem łamigłówek szlakiem"

Komunikaty

Etapy i przebieg prawidłowego rozwoju mowy dziecka

Etapy i przebieg prawidłowego rozwoju mowy dziecka - Mart Pink logopeda

Bardzo długo trwa proces rozwoju mowy i przebiega on etapami. Każde dziecko zanim nauczy się wyrażać swoje myśli, musi przejść wiele poszczególnych etapów, podczas których zdobywa umiejętność koordynowania różnych grup mięśni do wytworzenia mowy artykułowanej. Bardzo wolno kształtuje się sprawność jaką jest mówienie, z większym trudem niż inne sprawności jakie musi posiąść dziecko. Rozwija się ono zgodnie
z dojrzewaniem różnych części aparatu mowy. U wszystkich dzieci rozwój mowy przebiega według tych samych reguł. Dziecko zdrowe, czyli normalnie rozwijające się przyswaja sobie mowę w ciągu pierwszych 5 – 6 lat.
Językoznawcy w ciągu rozwoju mowy wyróżniają następujące okresy:
- okres przygotowawczy (na ten etap rozwoju mowy zwrócił uwagę Kaczmarek)
- okres melodii, zwany również okresem przygotowawczym (0-1),
- okres wyrazu (1-2),
- okres zdania (2-3),
- okres swoistej mowy dziecięcej (3-7).

Etap przygotowawczy -zaczyna się od trzeciego do dziewiątego miesiąca życia płodowego.
W tym okresie wykształcają się narządy mowne oraz rozpoczyna się ich funkcjonowanie tzn. rozwijają się organy nadawcze - organizujące informacje; organy produkujące substancje - drogi nerwowe, nasada, krtań i płuca; organy kontrolujące- słuch i wzrok natomiast organy odbiorcze - wzrok i słuch. Zjawiskami, które płód odbiera i rejestruje , są zjawiska rytmiczne: dzięki zmysłowi równowagi czteromiesięczny płód odczuwa rytm huśtania w czasie chodu matki, a siedmiomiesięczny bicie serca matki. W czwartym lub piątym miesiącu, płód zaczyna reagować na bodźce akustyczne. Potwierdza to przyśpieszona akcja serca, ogólny niepokój ruchowy płodu. W tym okresie dziecko rejestruje w swej pamięci głos matki. W siódmym miesiącu – słyszy bicie serca matki, ssie swój palec i „płacze”, kiedy go gubi. Krzyk noworodka tuż po narodzeniu, jak również ssanie, jest kontynuacją umiejętności nabytych wcześniej.

Okres melodii

Okres melodii właściwy niemowlęciu przypada na pierwszy rok życia. Nazwany został okresem sygnału i apelu. Formami wokalnymi, które poprzedzają mowę właściwą czyli artykułowaną są krzyk, głużenie, gaworzenie i echolalia. Dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku i płaczu, które są spowodowane pierwszym oddechem. Następnie pojawiają się okrzyki naturalne, które są apelami wyższego stopnia niż płacz, głosy artykulacyjne, którym towarzyszą gesty i twory onomatopeiczne, które postacią dźwiękową naśladują oznaczane zjawisko. Dziecko rozumie wiele z tego, z czym zwracają się do niego dorośli.
Podczas rozwoju wymowy dziecko potrafi poprawnie wymawiać samogłoski: „a”, „e”, czasami „i” oraz spółgłoski- „m”, „b”, „n”, „t”, „d” i półsamogłoskę – „j”. Kaczmarek podkreśla, że skupiamy się tylko na sygnałach (znakach dźwiękowych), które dziecko kieruje świadomie do swojego partnera. Nie należy brać pod uwagę głosek, które występują w głużeniu czy gaworzeniu, ponieważ żadne z obu zjawisk nie jest sygnałem i nie pełni funkcji przekazywania informacji. Są to bowiem symptomy dobrego samopoczucia dziecka z jednej strony, z drugiej natomiast podświadomie uprawiane ćwiczenia artykulacyjne i słuchowe.


Okres wyrazu

Okres wyrazu przypada na pierwszy - drugi rok życia. Jest to okres sygnału jednoklasowego. Dziecko posługuje się ułamkiem wyrazu, jednym wyrazem lub kilkoma, ale bez zastosowania reguł gramatycznych. Wypowiedzi dziecka są zazwyczaj syntezą danej sytuacji. Czynnikiem różnicującym znaczenie wypowiedzi jest melodia i akcent, później rytm. W miarę rozwoju sprawności artykulacyjnych dziecko zaczyna posługiwać się głoskami coraz precyzyjniej wymawianymi, a także onomatopejami - (wyrazami dźwiękonaśladowczymi).W zakresie rozwoju wymowy: dziecko potrafi używać wszystkich samogłosek ustnych (a, o, i, e, u, y).Wymowa ich na ogół zgodna jest ze zwyczajem społecznym, choć zdarza się też odbiegająca, rozszerzona lub zwężona. Brak jest samogłosek nosowych.
Dziecko poprawnie wymawia spółgłoski: p, b, p’, m, t, d, n, ń, ś, k, k’, ł, ł’ - półsamogłoskę j np. papiul, buła, Maty (Maciuś), de, de – daj, ne – nie, kaka – kaczka. Inne spółgłoski są zastępowane przez spółgłoski o zbliżonym miejscu artykulacji: zamiast ć, dź, - spotykamy t, t’, d, c, sporadycznie np. tota lub ciocia, deti –dzieci, zamiast l - wargowe ł np. łała - lala, zamiast cz, ś - spotykamy p, t’ np. paputia - czapusia, natomiast zamiast sz - spotykamy ś, ć np. sysisz - słyszysz, mać - masz.
Czasami przejściowo wymawia dziecko k zamiast t np. kaka - tata, kam - tam. Natomiast stwierdza się następstwo odwrotne np. tot - kot, podobnie d zamiast g np. dazita -gazeta. Grupy spółgłoskowe na początku wyrazu eti ( dzieci ), aja ( jaja), jak również na końcu wyrazu mamu ( mamuś). Pewne grupy spółgłoskowe są upraszczane do jednej spółgłoski zazwyczaj zwartej, a oto przykład: katy-kwiaty, kaka-kaczka.Czasami zdarza się również, że dziecko nie wymawia pojedynczej głoski.


Okres zdania

Okres zdania przypada pomiędzy drugim a trzecim rokiem życia. Jest to okres sygnału dwuklasowego. W okresie tym wyłaniają się kategorie gramatyczne. Gwałtownie wzbogaca się słownik, ustala się system fonologiczny. Dziecko mozolnie przyswaja sobie język i buduje swe wypowiedzi niezgodnie z tradycją językową. Również realizacja fonemów odbiega od normalnej i jest ona reprezentowana przez nieadekwatne głoski.
W zakresie rozwoju wymowy dziecko umie wymawiać wszystkie samogłoski z wyjątkiem nosowych. Następuje znaczny postęp w wymowie głosek, choć do pełnej poprawności jest jeszcze daleko. Około 3 roku życia dziecko wymawia na ogół poprawnie wszystkie:
- samogłoski ustne i nosowe
- spółgłoski wargowe twarde i zmiękczone: p, b, p’, b’, m, n
- wargowo – zębowe, twarde i zmiękczone - f, w, f’, w’
- środkowojęzykowe - ś, ź, ć, dź, ń
- tylnojęzykowe zwarte twarde i zmiękczone – k, g, k’, g’
- szczelinowa ch
- z przedniojęzykowych zębowych: zwarte t, d oraz półotwartą n
- z przedniojęzykowych dziąsłowych półotwartych l, ł
- półsamogłoski ł oraz j
- sporadycznie pojawiają się przedniojęzykowe s, z, c, dz, a nawet dziąsłowe sz, ż, cz, dż.

Pozostałe głoski odchylają się w wymowie od normy wskutek braku wprawy
w artykułowaniu, są zastępowane przez inne lub zbliżone, np. zamiast r – l, ł, j jowej, lowel (rower).Można spotykać również uproszenia grup spółgłoskowych na początku wyrazu i w środku oraz opuszczenia końcowych głosek, a czasami nawet całych grup.

Okres swoistej mowy dziecka

Okres swoistej mowy dziecka przypada na trzeci do siódmego roku życia. Jest to okres swoistych form językowych. Dziecko potrafi prowadzić swobodne rozmowy. Posługuje się ono rozbudowanymi zdaniami, chociaż układ zasad ich budowania nie jest w pełni utrwalony. Dziecko buduje niezwykłe twory językowe poprzez analogie, przestawki. Nasilenie tych działań ma miejsce w pierwszej fazie tego okresu. Działalność ta rozbudza w dziecku zaciekawienie i w rezultacie świadomość językową.
Pod koniec tego okresu wymowa dziecka powinna być ostatecznie ukształtowana.
W wieku 3-4 lat utrwalają się ostatecznie spółgłoski:- przedniojęzykowo – zębowe s, z, c, dz,- pod koniec czwartego roku życia dziecko opanowuje głoskę|
r (przedniojęzykowo-dziąsłową) Między 4-5 rokiem życia ustalają się spółgłoski przedniojęzykowo– dziąsłowo – szczelinowe – sz, ż, oraz zwarto – szczelinowe cz, dż.
W wieku 5-6 lat dziecko zdobywa umiejętność wymawiania pełnego zasobu
głoskowego języka polskiego. Charakterystyka ta przedstawia proces podczas którego kształtuje się mowa dziecka, oraz doskonali wymowa. Niektóre dzieci już w wieku trzech lat wymawiają wszystkie głoski prawidłowo. Natomiast pewna liczba dzieci wymawia je słabo lub w ogóle. Stan wymowy uzależniony jest od ogólnego rozwoju dziecka, jego systemu nerwowego, aparatu słuchowego, sprawności narządów mowy.
Mowa dziecka zależy od wyżej wymienionych czynników, ale także w dużej mierze od sytuacji w jakiej dziecko znajduje się w danym momencie oraz od atmosfery jaka panuje w domu rodzinnym czy też w przedszkolu.

Literatura

1. Balejko A., Jak usuwać wady wymowy, Białystok 1992
2. Bartkowska T., Rozwój wymowy dziecka przedszkolnego, Warszawa 1968
3. Demelowa G., Elementy logopedii Warszawa 1982
4. Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa 1994
5. Kaczmarek L., Nasze dziecko uczy się mowy. Lublin 1977
Komunikat 2014-01-26, 16:10 | autor: Elżbieta Sobolewska
Przedszkolowo.pl logo